As desigualdades como trasfondo
Antes de entrar na análise dos feitos concretos vividos estes días en Ceuta, dende Diversidades Acolle consideramos imprescindible situar o que está a suceder no seu contexto real: o dunha fronteira que separa, en poucos quilómetros, dous mundos profundamente desiguais. Ao norte do Estreito, unha cidade europea; ao sur, comunidades enteiras —en Marrocos, pero tamén en boa parte de África subsahariana— onde a falta de oportunidades laborais, educativas e de futuro empurra a milleiros de persoas mozas a arriscar a vida na procura dun proxecto vital que o seu propio país non lles pode ofrecer.
Esta desigualdade socioeconómica non é un simple pano de fondo: é a raíz estrutural do que estamos a presenciar. Cando unha xeración enteira medra sen expectativas reais de emprego digno, de acceso á vivenda ou de mobilidade social, a emigración deixa de ser unha opción entre outras para converterse, para moitas persoas, na única vía posible. E é precisamente esa falta de horizonte a que as fai máis vulnerables: máis fáciles de enganar con promesas falsas difundidas a través de redes sociais, e máis fáciles de captar e explotar polas redes de tráfico e trata de persoas que operan a ambos os dous lados da fronteira.
É dende esta comprensión —humanitaria, estrutural e non meramente conxuntural— que queremos abordar os acontecementos concretos destes últimos días en Ceuta.
1. Ante todo, unha crise humanitaria
Antes de calquera outra consideración, o que está a suceder en Ceuta é unha traxedia humana. Hai xa polo menos varias ducias de persoas mortas por afogamento ao intentar chegar á cidade a nado desde Marrocos — unha cifra que segue a medrar A situación na cidade, tanto para a poboación ceutí como para as persoas recentemente chegadas (moitas delas menores de idade, durmindo en parques e vías públicas ante o colapso dos recursos de acollida), constitúe unha emerxencia humanitaria que require unha resposta baseada, en primeiro lugar, na protección da vida e na dignidade das persoas.
2. Un acto hostil entre Estados
O propio presidente do Goberno de España cualificou os feitos como “unha violación da integridade territorial de España”. Na nosa lectura, os feitos van máis alá dun dramático episodio migratorio: estamos ante un acto hostil de Marrocos contra España, probablemente o máis grave desde a Marcha Verde de 1975.
3. Un contexto diplomático que non podemos obviar
Consideramos que esta acción hostil non pode desligarse do momento diplomático actual: o recente restablecemento das relacións entre España e Alxeria — inimigo histórico de Marrocos na cuestión do Sáhara Occidental — e o avance parlamentario do recoñecemento da nacionalidade española ás persoas saharauís que a tiveron ata 1975. Sinalamos esta relación como parte da nosa análise política, sen que iso reste gravidade á dimensión humanitaria xa exposta.
4. Responsabilidade por parte marroquí
Cómpre destacar que a chegada masiva de persoas está a ser tolerada pola xendarmería marroquí, e non podemos descartar a implicación, directa ou indirecta, dos servizos de intelixencia de Marrocos en coordinación con redes de tráfico de persoas. Pola contra, non existe evidencia ningunha de que desde o lado marroquí se estea a permitir de igual maneira o paso das persoas migrantes e refuxiadas subsaharianas que levan meses ou anos acampadas nas inmediacións da fronteira, en condicións moito máis precarias.
5. Non hai “crise migratoria” nin “efecto chamada”
Por todo o anterior, a nosa posición é clara: non estamos ante unha crise migratoria no sentido en que adoita presentarse, e moito menos ante un suposto “efecto chamada” derivado das políticas migratorias do Goberno de España. Rexeitamos calquera lectura que responsabilice as políticas de acollida españolas do que é, na súa orixe, un conflito bilateral entre Estados.
6. Esixencia de respecto aos dereitos humanos
Confiamos en que, no proceso de normalización da cidade autónoma, se respecten en todo momento os dereitos humanos das persoas afectadas, comezando polo dereito á vida e á integridade física, e seguindo polos dereitos civís e políticos, incluído de forma expresa o dereito ao asilo e a tramitación efectiva das solicitudes de Protección Internacional que se poidan formular.
7. Condena da instrumentalización de persoas migrantes
Condenamos con firmeza a instrumentalización de persoas migrantes como ferramenta de presión ou represalia entre países limítrofes. As persoas non poden ser utilizadas como moeda de cambio en conflitos diplomáticos.
8. Solidariedade e dispoñibilidade
Malia a distancia, seguimos con preocupación os acontecementos e queremos trasladar a nosa solidariedade ás organizacións sociais que traballan na fronteira sur nestas circunstancias tan difíciles. Como sempre, manifestamos a nosa dispoñibilidade para colaborar na procura de solucións humanitarias para as persoas que as precisen.
