Ceuta, once días despois: unha actualización necesaria
Diversidades Acolle — agosto de 2026
O 31 de xullo publicamos unha primeira valoración dos sucesos vividos na fronteira de Ceuta entre os días 30 e 31 dese mes. Once días despois, coa información dispoñible e cos nosos propios centros de acollida a pleno funcionamento —o recurso para rapazas en Santiago de Compostela e o de rapaces en Tomiño, ambos os dous dentro do programa SAPIT Infancia, e coa experiencia acumulada no proxecto **Bros — Segunda Oportunidade**—, consideramos necesario actualizar esa posición con tres elementos que marcan de xeito decisivo o que está a suceder sobre o terreo.
1. A maioría das persoas que cruzaron xa foron ou están a piques de ser devoltas
A crise migratoria expresa de finais de xullo, que levou a preto de 60.000-80.000 persoas a entrar en Ceuta en cuestión de días, non pode lerse hoxe sen recoñecer que a maior parte desas persoas adultas xa foi devolta a Marrocos, moitas delas nas primeiras 48 horas. O propio ministro de Asuntos Exteriores insistiu esta mesma semana en Ceuta en que o obxectivo do Goberno é que “ata a última persoa” que entrou de forma irregular retorne ao país veciño, aínda que recoñeceu que a realidade xurídica e administrativa fai moi difícil que iso se cumpra dun xeito inmediato para a totalidade das persoas. O propio presidente da cidade autónoma sitúa en torno a 10.000 as persoas que participaron na entrada masiva e que aínda permanecen en Ceuta.
Isto é relevante porque desmonta o relato dunha “invasión” permanente e descontrolada: os mecanismos de retorno funcionaron, e seguen a funcionar, para a inmensa maioría das persoas adultas. Non así —e aquí está o núcleo do noso traballo— para os nenos, nenas e adolescentes migrantes non acompañados, cuxa situación xurídica é radicalmente distinta e require dun tratamento baseado no interese superior do menor, non na lóxica da devolución express.
2. Máis de 1.500 menores identificados, con enormes dificultades para a súa protección efectiva
O propio Goberno recoñeceu esta semana ter identificados 1.527 menores en Ceuta, e traballa nun proceso de reagrupación familiar con Marrocos como obxectivo prioritario. Non obstante, as organizacións que traballamos sobre o terreo —e a nosa propia experiencia en SAPIT Infancia así no-lo confirma— sabemos que identificar non é o mesmo que protexer. Centos de rapaces e rapazas seguiron durante días sen acceso a un espazo seguro, escondidos en zonas boscosas ou durmindo ao raso, mentres os trámites de censo e derivación a recursos avanzaban con lentitude.
A isto hai que engadir a dimensión política do reparto territorial: a Comisión Sectorial de Infancia e Adolescencia convocada para o 13 de agosto busca organizar a derivación destes menores ao resto do Estado, nun contexto no que varios gobernos autonómicos do PP con Vox xa anunciaron que non asistirán nin aceptarán acoller ningún neno. É significativo que, malia iso, outras comunidades do PP si acudirán á reunión, aínda que subliñando que a súa presenza non implica apoio ás políticas do Executivo. Desde Diversidades Acolle defendemos que a acollida destes menores é unha obriga legal e ética compartida entre todo o territorio do Estado, e que Galicia debe asumir a súa parte con recursos reais, non só con declaracións.
3. A situación de especial vulnerabilidade das nenas e adolescentes
É o punto que máis urxentemente nos interpela. Varias investigacións xornalísticas destas últimas semanas describen unha realidade estremecedora: nenas que chegan en estado de shock tras sufrir agresións sexuais, a Policía Nacional investigando xa varias violacións a menores, e organizacións como Save the Children alertando de que a falta de identificación activa, aloxamento seguro e acompañamento especializado deixa as nenas nunha situación de risco extremo fronte á violencia, a explotación e a trata de persoas. En barrios de Ceuta, a propia veciñanza tivo que improvisar refuxios para mulleres e nenas migrantes ante a ausencia de recursos institucionais suficientes.
Esta realidade confirma algo que en Diversidades Acolle levamos anos sinalando desde programas como Lilas ou Donas da Cidade: as crises migratorias non afectan por igual a todas as persoas, e as nenas e adolescentes non acompañadas están sistematicamente máis expostas á violencia sexual e á trata cando faltan recursos de protección con perspectiva de xénero. Reclamamos que a identificación activa destas nenas sexa unha prioridade inmediata, con equipos especializados en violencia de xénero e trata, e que ningunha resposta institucional á crise de Ceuta se considere completa se non inclúe esta dimensión.
A nosa posición actualizada
Diversidades Acolle mantén o esencial da nosa valoración do 31 de xullo: calquera resposta a unha crise migratoria debe partir do respecto aos dereitos humanos e do interese superior do menor. Pero, once días despois, cómpre engadir tres matices que a experiencia destes días fixo evidentes: que a devolución ordenada de persoas adultas é compatible cunha xestión humanitaria da fronteira; que identificar menores non abonda se non vai acompañado de recursos de acollida reais e inmediatos; e que a protección da infancia migrante non pode deseñarse sen unha mirada específica sobre a vulnerabilidade das nenas e adolescentes fronte á violencia sexual e a trata.
Desde os nosos centros en Santiago de Compostela e Tomiño, e desde a experiencia do proxecto Bros — Segunda Oportunidade, seguimos á disposición das administracións públicas para colaborar na acollida e na atención especializada que estes rapaces e rapazas necesitan.
—
*Diversidades Acolle — Asociación Diversidades Acolle*